پیشنهاد سردبیرسخت افزار

پنج نشانه خرابی هارد یا اس اس دی که باید به آنها دقت کنید

از کجا بدانیم اطلاعات در خطر هستند؟

در دنیای امروز، همه چیز دیجیتالی و گرده خورده به کامپیوتر است. امور کاری، اداری و سازمانی، تفریح و گذراندن اوقات فراغت، هنر و… همه و همه به نوعی به کامپیوتر مربوط می‌شوند. اما کامپیوترها، ماشین‌های پیچیده‌ای هستند و از اجزای مختلفی تشکیل شده‌اند. این اجزای مختلف، هر یک عمر مفید و شانس خرابی متفاوتی دارند. گروهی از این اجزا که از اهمیت خاصی برخوردارند و از قضا، نرخ متوسط خرابی بالاتری نسبت به دیگر اجزا دارند، درایوهای ذخیره سازی یعنی هارد و اس اس دی هستند.

درایوهای ذخیره سازی، میزبان فایل‌ها و داده‌های کامپیوتر هستند. این داده‌ها می‌توانند فایل‌های سیستمی و یا داده‌های شخصی و ارزشمند نظیر آرشیو عکس‌های خانوادگی شما باشند. به طور کلی، هاردها و اس اس دی‌ها عمر مفید بین پنج تا ده ساله دارند؛ یعنی اگر عمر درایوی از پنج سال گذشته، احتمال بروز خرابی در آن نسبتاً بالاست و بهتر است روی آن داده‌های مهم نگهداری نکنید (یا اگر نگهداری می‌کنید، حتماً نسخۀ پشتیبان از آن‌ها تهیه کنید). اما این گونه نیست که خرابی همیشه یک شبه بروز کند، معمولاً نشانه‌هایی پیش از وقوع خرابی از آن خبر می‌دهند. در این مطلب قصد داریم پنج نشانۀ بالقوۀ خرابی درایو ذخیره سازی را بررسی کنیم. نشانه‌ها به ترتیب سطح اضطرار آورده شده‌اند و توجه به نشانه‌های بالاتر، ضروری‌تر است.

تذکر: درست است که به علت عدم استفاده از قطعات مکانیکی در اس اس دی‌ها برخلاف هارد دیسک‌ها، نرخ خرابی اس اس دی‌ها به مراتب پائین‌تر از هاردهاست، اما باز خرابی می‌‌تواند در اس اس دی‌ها رخ دهد و نباید نشانه‌های آن را نادیده گرفت.

1- صدای غیرعادی هارد دیسک:

درایوهای ذخیره سازی مدرن به طور کلی آستانۀ تحمل بالایی دارند؛ مخصوصاً هارد دیسک‌ها. علیرغم اینکه در هاردها، صفحات درایو با سرعت چند هزار دور در دقیقه می‌چرخند، صدای تولیدی توسط هاردها خیلی زیاد و گوش‌خراش نیست.

شاید شما بتوانید صدای چرخش صفحات درایو و حتی کلیک‌های «هدر» خوانش را حین فعالیت هارد بشنوید، اما قرار نیست صداهای بلندتر دیگری بشنوید! اگر صداهای بلند و غیرعادی از هارد شما به گوش می‌رسند، به احتمال زیاد اشکالی در هارد شما وجود دارد (البته ممکن است این صدا به خاطر طراحی قدیمی هارد شما باشد). به طور کلی اگر صداهای زیر و گوش‌خراشی از هارد خود می‌شنوید، بهتر است به فکر جایگزینی آن باشید.

تذکر: نشانه‌های این چنینی را به هیچ وجه نادیده نگیرید! شاید هارد شما در حال حاضر کاملاً سالم به نظر بیاید و خیلی خوب کار کند، اما ممکن است تا خرابی کامل آن چند ثانیه‌ای بیشتر باقی نمانده باشد! در این شرایط، فقط یک کار از دست شما برمی‌آید و آن، این است که هرچه سریع‌تر از داده‌های حیاتی خود نسخۀ پشتیبان (Backup) تهیه کنید و به فکر جایگزینی درایو معیوب باشید.

صدای غیرعادی در درایوهای نوری

درایوهای نوری – چه دی‌وی‌دی رام‌ها و چه درایوهای بلوری – به مراتب از هاردها پرسروصداتر هستند. طبیعی است که حین فعالیت درایوهای نوری، صدای یکنواخت چرخش دیسک را درون آن بشنوید. اما اگر صداهای ویز مانند و آزاردهنده از درایو نوری شما به گوش می‌رسد، به احتمال زیاد عمر آن سر آمده است. اما خوشبختانه، داده‌ای برای از دست رفتن در درایو نوری وجود دارد و حتی اگر درایو نوری از یک لحظه دیگر کار هم نکند، اتفاقی برای داده‌های شما نخواهد افتاد.

اهمیتی ندارد که چه نوع درایو ذخیره سازی در سیستم خود استفاده می‌کنید؛ چه هارد و چه اس اس دی. درست است که در اس اس دی‌ها قطعۀ مکانیکی وجود ندارد، ولی باز نباید صدایی آزاردهنده از مدارهای آن‌ها بشنوید. به طور کلی، شما هیچ صدای آزاردهنده‌ای نباید از اس اس دی خود بشنوید! در صورتی که صداهای آزاردهنده‌ای از درایوها به گوش می‌رسند، درایو معیوب را شناسایی و هرچه زودتر تعویض کنید.

2- ناپدید شدن داده‌ها:

نشان مهم دیگری که خبر از رو به اتمام بودن عمر درایو شما می‌دهد، ناپدید شدن فایل یا فایل‌هایی از روی آن است. داده‌ها روی درایوهای ذخیره سازی به صورت مجموعه‌ای از بیت‌ها ذخیره نمی‌شوند، بلکه به صورت مجموعه‌ای از دسته‌های کوچک داده ذخیره می‌شوند. این دسته‌ها می‌توانند به صورت فیزیکی کنار هم باشند و یا از طریق لینک‌های ارتباطی به هم متصل شده باشند. به هر حال، کافی است فقط یکی از این چندین دستۀ داده آسیب ببیند تا دیگر دسته‌ها و در نتیجه کل فایل، غیر قابل استفاده باشد.

هنگامی که شما قصد دارید یک فایل را جست و جو کنید، سیستم عامل تلاش می‌کند دسته داده‌های آن فایل را شناسایی و جمع آوری کند. وقتی که دسته‌های داده ناقص باشند، طبیعتاً سیستم عامل نمی‌تواند فایل را به صورت کامل بازبینی کند. در نتیجه یا هنگام باز کردن فایل، پیغام «فایل خراب» (Corrupted File) نمایش می‌دهد و یا اینکه اصلاً موفق به پیدا کردن فایل نمی‌شود.

علت به پایان رسیدن عمر درایوهای NAND چیست؟

داخل یک فلش مموری
داخل یک فلش مموری

بلوک‌های میزبان داده در درایوهای NAND (اس اس دی‌ها و فلش مموری‌ها) هر بار که دستۀ داده روی آن‌ها نوشته یا پاک می‌شود، به صورت فیزیکی تخریب می‌شوند. به همین خاطر، پس از تعداد قابل توجهی نوشتن و پاک شدن اطلاعات از روی آن‌ها، درایو دیگر کارایی لازم را ندارد و عمر خود را از دست می‌دهد. سازندگان اس اس دی برای کاهش اثرات این امر، از راهکارهای متعددی استفاده می‌کنند که البته در میزان کارایی، با هم متفاوت هستند. فلش مموری‌های USB به علت کوچک بودن از نظر سایز، فضای کافی برای میزبانی از سازوکارهای حفاظت داده را ندارند و به همین خاطر، عمر کوتاه‌تری نسبت به اس اس دی‌ها دارند.

اگر این اتفاق (ناپدید شدن داده‌ها بدون علت خاص) برای شما رخ داد، باید برای تعویض درایو معیوب، اقدام کنید؛ هرچه درایو قدیمی‌تر باشد، سطح اضطرار بیشتر است. البته درجۀ وخامت اوضاع در صورت مشاهدۀ این علامت از شنیدن صداهای ناهنجار کمتر است، ولی نباید به هر حال نادیده گرفته شود. هرچه زودتر از داده‌های خود بکاپ بگیرید و درایو را تعویض کنید.

تذکر: به هیچ وجه بکاپ‌ فایل‌های خود را روی فلش مموری ذخیره نکنید! حتماً بکاپ‌ها را روی هارد‌ها یا فضاهای ابری ذخیره کنید.

3- سیستم به طور غیر عادی کُند است:

شاید این نشانه به اندازۀ شنیدن صداهای عجیب و غریب از داخل کامپیوتر بحرانی نباشد؛ ولی کاهش ناگهانی سرعت و عملکرد سیستم می‌تواند نشانۀ پایان عمر درایوهای ذخیره سازی شما باشد. قطعات سخت افزاری اصلی کامپیوتر نظیر پردازنده، رم و کارت گرافیک چیزی به نام عمر مصرفی ندارند و با گذر زمان، نسبت به روز اول خود کُندتر نمی‌شوند. ممکن است که نتوانند نرم افزارهای جدید را اجرا کنند، ولی همانی که روز اول بودند، باقی می‌مانند. البته شرایط فیزیکی مانند عیب در خنک کننده‌ها یا ایرادات برق رسانی اینجا جزو شرایط مورد بحث نیستند.

در سوی دیگر، سیستم می‌تواند در اجرای نرم افزارها در طول زمان کُندتر عمل کند. نقص در داده‌ها، پُر بودن رم به دلیل باز بودن همزمان چند برنامه یا سنگین شدن سیستم عامل به خاطر بروزرسانی‌های زیاد می‌توانند باعث کند اجرا شدن یک برنامه شوند. اما اگر دستگاهی شب خاموش شود و صبح نتواند نرم افزارها را با سرعت دیروز اجرا کند، به احتمال زیاد خرابی هارد یا اس اس دی‌ می‌تواند علت آن باشد که نشانه‌های متعدد دیگری نیز دارد. نمایش ارورهای متعدد از این نشانه‌ها است و به این علت رخ می‌دهد که یک فرایند نوعی، پس از گذر زمانی زیاد به نتیجه نمی‌رسد و سیستم مجبور می‌شود این عدم موفقیت را با یک ارور به شما گزارش کند.

همیشه خرابی درایو، علت سرعت پائین سیستم نیست!

البته همان طور که پیش‌تر نیز ذکر شد، این شرایط می‌تواند صرفاً به علت اشکالات نرم افزاری مانند بروزرسانی‌های غیر بهینۀ سیستم عامل یا یک ویروس که فضای رم را اشغال نموده و بار پردازشی روی دوش پردازنده گذاشته است، ایجاد شده باشد. اما اگر سیستم خود را اخیراً بروز نکرده‌اید و از پاک بودن آن از هرگونه ویروس و بدافزار اطمینان دارید، این تغییرات ناگهانی می‌توانند نشانه‌ای باشند از خرابی درایوهای ذخیره سازی شما.

البته این نشانه جزو نشانه‌های بحرانی به شمار نمی‌آید و قرار نیست به خاطر کُند بودن درایو، سریع برای تعویض هارد یا اس اس دی خود اقدام کنید. اگر این اتفاق برای یک فلش مموری افتاده، فقط کافی است گوشۀ ذهن خود داشته باشید که این فلش، صرفاً کمی کُند است و در سلامت کامل نیست.

4- بوت نشدن سیستم عامل (خرابی درایو بوت):

این اتفاق، از اجزای لاینفک کار کردن با کامپیوترهاست. امروز کامپیوتر شما کاملاً خوب و درست کار می‌کند. شب آن را خاموش می‌کنید و وقتی می‌خواهید فردا صبح آن را دوباره روشن کنید، با این پیغام مواجه می‌شوید: «Insert boot disk and press any key» (دیسک بوت را داخل بگذارید و یک کلید فشار دهید). به جای اینکه سیستم عامل شما بالا بیاید، شما با یک صفحۀ سیاه و یک پیغام مواجه می‌شوید. گاهی اوقات هم فرایند بوت کاملاً ناموفق نیست ولی سیستم حین بوت، چند بار کرش می‌کند.

البته اتفاق مشابهی نیز می‌تواند هنگام نصب یک بایوس جدید رخ دهد. شما بایوس جدید را با موفقیت نصب کرده‌اید اما هیچ تغییری رخ نمی‌دهد. این مورد نیز یکی دیگر از نشانه‌های مرگ درایو بوت است. مد نظر داشته باشید که این نشانه به منزلۀ «مرگ درایو» نیست و ممکن است شما هنوز برای بکاپ گیری از داده‌های خود و تعویض درایو، فرصت داشته باشید.

خرابی درایو بوت
خرابی درایو بوت
وقتی سیستم بوت نمی‌شود چه‌کار کنیم؟

اگر سیستم شما بوت نمی‌شود، بهتر است ابتدا هارد یا اس اس دی بوت را جدا کنید و روی سیستم دیگری از آن تست سلامت بگیرید. اگر محتوای درایو بدون مشکل خوانده می‌شود و تست هم بدون خطا، با موفقیت به اتمام می‌رسد، اشکال مربوط به فایل‌های بوت یا کابل اتصال است و می‌توانید همچنان از درایو استفاده کنید.

از دست رفتن درایو بوت یکی از طاقت‌فرسا‌ترین خطاها و ایرادات کامپیوتر است، چرا که علل بسیار متنوعی می‌تواند داشته باشد و ایراد نادری نیست. بهترین راه برای مقابله با این ایراد، پیشگیری است. بهتر است روی درایو بوت، فقط سیستم عامل را نصب کنید و فایل‌ها و نرم افزارهای مهم را روی یک درایو دیگر داشته باشید. اگر این کار برای شما مقدور نیست، از فایل‌های مهم خود نسخۀ پشتیبان تهیه کنید.

تذکر: اگر درایو بوت شما به خاطر آلوده شدن به ویروس کار نکند، با اتصال آن به دستگاهی دیگر، آن دستگاه نیز به همان ویروس آلوده می‌شود. پیش از اتصال درایو به دستگاه دیگر، از عدم آلوده بودن آن به ویروس اطمینان حاصل کنید یا در سیستم دوم، تمهیدات لازم را برای مقابله با ویروس بیندیشید.

5- «صفحۀ آبی» (بلو اسکرین):

نشانۀ آخر، غیر قطعی‌ترین نشانه برای خرابی یک درایو ذخیره سازی است. اگر با این نشانه‌ها که در ادامه می‌آوریم مواجه هستید، ممکن است درایو ایراد داشته باشد. ولی برای اینکه به این نتیجه برسید، سناریوهای متعددی هستند که ابتدا باید از درست یا نادرست بودن آن‌ها اطمینان حاصل کنید.

به طور خلاصه، به حالاتی اشاره می‌کنیم که سیستم تصمیم می‌گیرد خاموش شود. در سیستم عامل ویندوز، این اتفاق با «صفحۀ آبی» (Blue Screen) رخ می‌دهد و به این معناست که سیستم به هر دلیلی نمی‌تواند به کار ادامه دهد و نیاز است که مجدداً راه اندازی شود. سیستم عامل نسبتاً جدیدتر ویندوز 10 این خدمت را به کاربر می‌کند که ارور ناشی از رخ دادن «بلو اسکرین» و لینک صفحۀ مربوط به آن را در قالب یک بارکد QR به نمایش درمی‌آورد تا کاربر آن را اسکن کند و مستقیماً به صفحۀ خطای مربوطه هدایت شود.

هنگام مواجهه با بلو اسکرین چه کنیم؟

راهکار اصلی و شمارۀ یک مواجهه با بلو اسکرین‌های متعدد (نه آن بلو اسکرینی که ماهی یک بار رخ می‌دهد!) بررسی نرم افزاری سیستم است. ممکن است نرم افزار یا درایور جدیدی که نصب کرده‌اید یا حتی بروزرسانی جدید سیستم عامل، باعث رخ دادن بلو اسکرین شده باشند. پس از بررسی تمام گزینه‌های نرم افزاری باید به سراغ درایوهای ذخیره سازی بروید. این سناریو، آخرین سناریویی است که باقی می‌ماند.

درست مانند اشکالات بوت، بلو اسکرین مستقیماً به درایو ذخیره سازی مربوط نیست. تنها در صورتی باید بلو اسکرین را به درایو ذخیره سازی مرتبط کنید که واقعاً هیچ سناریوی محتمل دیگری باقی نمانده باشد.

سخن پایانی

سرویس‌های ذخیره‌سازی ابری
سرویس‌های ذخیره‌سازی ابری

کامپیوترها واقعاً شاهکارهای مهندسی هستند؛ دستگاه‌هایی پیشرفته که برای مدت زمان‌ زیاد بدون اشکال به کار خود ادامه می‌دهند. اما قطعات آن، بالاخره عمر مفیدی دارند که سپری می‌شود! درایوهای ذخیره سازی عمر مفید نسبتاً پائین‌تری نسبت به دیگر قطعات – بین پنج تا ده سال – دارند و اگر برای این مدت از آن‌ها کار بکشید، بالأخره خراب می‌شوند؛ چه هارد و چه اس اس دی. خوشبختانه، قبل از مرگ قطعی درایو، شما با یکی از این پنج نشانه به احتمال زیاد مواجه خواهید شد و می‌توانید داده‌های خود را نجات دهید. می‌توانید برای ذخیرۀ موقت داده‌های مهم خود از سرویس‌های ابری رایگان مانند Terabox (با یک ترابایت ظرفیت رایگان) استفاده کنید. البته بهتر است داده‌های کم‌حجم ولی حیاتی مثل اسناد، روی سرویس‌های ابری با حجم محدودتر ولی در دسترس‌تر مثل Google Drive، Apple iCloud یا Microsoft OneDrive ذخیره شوند.

امیدواریم که این مطلب برای شما مفید واقع شده باشد. نظرات خود را حتماً با ما در میان بگذارید. این مطلب را با یک توصیه به پایان می‌رسانیم:

همیشه و به طور منظّم، از داده‌های مهم و حیاتی خود بکاپ تهیه کنید. هیچ چیز مانند بکاپ نمی‌تواند ضامن حفظ داده‌های شما باشد.

نمایش بیشتر

علی قربانی

هوانوردی، هوانوردی، هوانوردی... در کنارش، کمی هم سخت افزار و تکنولوژی 🙂
0 0 رای
امتیاز این مطلب
اطلاع رسانی در مورد
guest
0 کامنت
کامنت داخل متن
دیدن تمام کامنت‌‌ها

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا